هر سال با نزدیکشدن ایام اربعین حسینی، یکی از دغدغههای اصلی خانوادههایی که عازم کربلا هستند، تأمین ارز موردنیاز سفر است. بانک مرکزی برای کاهش این نگرانی، سهمیه مشخصی از دینار عراق را با نرخی پایینتر از بازار آزاد در اختیار زائران قرار میدهد که به آن ارز اربعین گفته میشود. امسال هم دستورالعمل اجرایی فروش این ارز برای سال ۱۴۰۵ ابلاغ شده و زمان، شرایط و مدارک لازم برای دریافت آن مشخص است. در ادامه مراحل ثبتنام ارز اربعین و نکاتی را که کمتر جایی به آنها اشاره شده مرور میکنیم.
ارز اربعین چیست؟
دینار عراق در بازار آزاد معمولاً با نوسان و قیمتی بالاتر از نرخ دولتی معامله میشود، بهخصوص در روزهای نزدیک به اربعین که تقاضا برای آن بهشدت بالا میرود. تخصیص ارز اربعین با نرخ ترجیحی، هم هزینه سفر زائران را کاهش میدهد و هم از فشار بیشتر تقاضا روی بازار آزاد در این ایام جلوگیری میکند. به همین دلیل دولت این ارز را فقط از طریق بانکها و صرافیهای مجاز و در ازای ارائه مدارک هویتی توزیع میکند تا از خروج آن از چرخه سفر واقعی جلوگیری شود. در ادامه میبینید این سهمیه امسال چقدر است و چطور باید آن را دریافت کنید.
همه آنچه برای سفر اربعین نیاز دارید
نقشه آفلاین، موکبهای اطراف، اماکن عمومی، مترجم فارسی و عربی، ثبت افراد گمشده، پیامک رایگان و دهها قابلیت کاربردی، همگی در اپلیکیشن وصال زائر.
شرایط و مدارک لازم برای دریافت ارز اربعین
طبق دستورالعمل امسال، هر زائر بالای ۵ سال -یعنی متولدین ۱۳ مرداد ۱۴۰۰ و پیش از آن- میتواند تا سقف ۲۰۰ هزار دینار عراق ارز زیارتی دریافت کند؛ یعنی عملاً همه اعضای خانواده بهجز کودکان زیر ۵ سال از این سهمیه بهرهمند میشوند. برای دریافت ارز، ارائه اصل کارت ملی و اصل گذرنامه معتبر (یا برگه تردد اربعین) الزامی است و بدون این مدارک امکان تحویلگرفتن دینار وجود ندارد. نکته کاربردی اینجاست که سرپرست خانوار میتواند با دردستداشتن مدارک هویتی همسر و فرزندانش، ارز آنها را هم دریافت کند و نیازی به حضور تکتک اعضای خانواده در شعبه نیست.
ثبتنام ارز اربعین از کجا شروع میشود؟
پیشنیاز اصلی دریافت ارز اربعین، ثبتنام در سامانه سماح به نشانی samah.haj.ir است. سامانهای که سازمان حج و زیارت برای ساماندهی زائران راهاندازی کرده. در این سامانه باید شماره موبایل به نام خودتان، کد ملی، تاریخ تولد، مشخصات گذرنامه و آدرس محل سکونت را وارد کنید تا هویتتان تأیید شود. ثبتنام اولیه رایگان است، اما برای نهاییشدنش باید هزینه بیمه مسافرتی اربعین را که هرسال از سوی ستاد اربعین اعلام میشود پرداخت کنید. پس از این مراحل، یک کد رهگیری هم روی صفحه نمایش داده میشود و هم پیامک میشود؛ همین کد است که کلید دریافت ارز دولتی و عبور قانونی از مرز محسوب میشود.
مراحل دریافت ارز اربعین بعد از ثبتنام در سماح
خود سامانه سماح مستقیماً ارز نمیفروشد؛ کد رهگیری صادرشده از آن را باید در اپلیکیشنهای بانکی معرفیشده مثل بله یا در سامانههای اینترنتی بانکهای عامل وارد کنید. در این اپلیکیشنها بخشی با عنوان «ارز اربعین» وجود دارد که با واردکردن کد رهگیری، اطلاعات هویتی و مبلغ دیناری موردنیازتان (حداکثر ۲۰۰ هزار دینار)، درخواستتان ثبت میشود. بعد از تأیید، معادل ریالی آن از درگاه بانکی دریافت و رسید دیجیتالی صادر میشود که باید تا روز مراجعه نزد خود نگه دارید. در تاریخ و شعبهای که هنگام ثبت درخواست انتخاب کردهاید، با اصل کارت ملی و گذرنامه به بانک مراجعه و دینار عراق را بهصورت اسکناس تحویل میگیرید.
زمانبندی ثبتنام و فروش ارز اربعین ۱۴۰۵
بر اساس اعلام ستاد مرکزی اربعین، ثبتنام در سامانه سماح از ۹ تیرماه ۱۴۰۵ آغاز شده و تا نزدیک ایام اعزام ادامه دارد. فروش ارز اربعین اما بازه زمانی مشخصتری دارد: طبق ابلاغیه بانک مرکزی، فروش از ابتدای روز شنبه ۲۰ تیرماه شروع میشود و تا ساعت ۱۵ روز دوشنبه ۱۲ مردادماه -یعنی یک روز پیش از اربعین حسینی- ادامه دارد. اربعین حسینی امسال مصادف است با سهشنبه ۱۳ مردادماه ۱۴۰۵. با توجه به اینکه در روزهای پایانی این بازه معمولاً ازدحام شعب بیشتر میشود، بهتر است ثبتنام و درخواست ارز را به هفتههای آخر موکول نکنید.
قیمت ارز اربعین ۱۴۰۵ و تفاوت آن با بازار آزاد
نرخ ارز اربعین هر سال بر اساس نرخ مرکز مبادله ارز و طلای ایران تعیین میشود و طبق دستورالعمل امسال، فروش با نرخ مورد توافق بانک مرکزی و بانکهای عامل انجام خواهد شد. برای مقایسه، سال گذشته هر ۱۰۰ دینار عراق با نرخ دولتی حدود ۵۵۰۰ تومان قیمتگذاری شده بود، درحالیکه همان مقدار در بازار آزاد نزدیک به ۷۲۰۰ تومان معامله میشد. امسال هم با نزدیکشدن به اربعین، قیمت دینار در بازار آزاد صعودی بوده و در ۱۴ تیرماه هر ۱۰۰ دینار از مرز ۱۱ هزار تومان عبور کرد، که نشان میدهد فاصله نرخ دولتی و آزاد امسال هم قابلتوجه خواهد بود. نکته مهم دیگر اینکه بانک مرکزی تأکید کرده ارز اربعین امسال فقط بهصورت دینار عراق عرضه میشود، امکان دریافت آن به دلار وجود ندارد و گرفتن هرگونه کارمزد یا مبلغ اضافه از سوی بانکها و صرافیها هم ممنوع است.
بانکها و صرافیهای عرضهکننده ارز اربعین
در سالهای اخیر، عرضه ارز اربعین معمولاً از طریق تعداد محدودی بانک مثل ملی، تجارت، صادرات، ملت، سپه، پارسیان و پستبانک انجام میشد. اما طبق دستورالعمل ۱۴۰۵ دایره عاملان فروش گستردهتر شده و همه بانکها، مؤسسات اعتباری و صرافیهای دارای مجوز معتبر از بانک مرکزی مجاز به عرضه این ارز هستند. فهرست دقیق شعب و صرافیهای فعال بهتدریج از طریق اطلاعیههای رسمی ستاد مرکزی اربعین وزارت کشور اعلام میشود، پس بهتر است نزدیک تاریخ مراجعه، از همان اپلیکیشن یا سامانه بانکی که در آن ثبتنام کردهاید شعبه فعال را استعلام بگیرید. اگر ساکن شهرهای کوچکتر هستید و نگران محدودبودن گزینهها بودید، همین گسترش دایره عاملان فروش امسال شانس دسترسی به یک شعبه نزدیک را بیشتر کرده است.
نکاتی که باید پیش از ثبتنام ارز اربعین بدانید
یکی از نکاتی که کمتر به آن توجه میشود، تعهدی است که هنگام خرید ارز امضا میکنید. اگر در نهایت به سفر نروید -که با نبود مهر خروج در گذرنامهتان قابل تشخیص است- باید دیناری را که خریدهاید تا تاریخ مشخصی به همان بانک فروشنده بازگردانید و بازخرید این مازاد هم فقط با نرخ خرید مرکز مبادله ارز و طلای ایران انجام میشود، نه با نرخ بازار آزاد. به همین خاطر بهتر است ارز را زمانی تهیه کنید که از رفتنتان تقریباً مطمئن هستید.
نکته دیگر اینکه سامانه سماح فقط از آدرس رسمی samah.haj.ir در دسترس است و باید مراقب سایتها و کانالهای مشابهی باشید که با وعده ثبتنام سریعتر یا رزرو زودتر شعبه، اطلاعات هویتی و شماره کارت افراد را جمعآوری میکنند. همچنین تخصیص ارز اربعین ربطی به سایر سهمیههای ارزی سالانهتان ندارد، بنابراین دریافت آن مانعی برای استفاده از ارز مسافرتی یا سایر سرفصلهای مجاز دیگر ایجاد نمیکند.
جمعبندی
ارز اربعین در نهایت ابزاری است که هزینه سفر شما به کربلا را سبکتر میکند، به شرطی که ثبتنام در سماح و درخواست ارز را بهموقع و با مدارک کامل انجام دهید. با توجه به بازه فروش محدود امسال، بهتر است هرچه زودتر کد رهگیری خود را بگیرید و در اولین فرصت، درخواست دینار را از طریق بانک یا اپلیکیشن موردنظرتان ثبت کنید. برای اطلاع از آخرین تغییرات احتمالی در نرخ یا فهرست بانکهای عامل، پیگیری اطلاعیههای رسمی ستاد مرکزی اربعین و سامانه سماح در روزهای نزدیک به سفر همچنان توصیه میشود.
سوالات متداول
آیا ثبتنام در سامانه سماح رایگان است؟
اصل ثبتنام و دریافت کد رهگیری هزینهای ندارد، اما برای نهاییشدنش باید حق بیمه مسافرتی اربعین را پرداخت کنید که مبلغش هرسال از سوی ستاد اربعین اعلام میشود. این بیمه هزینههای درمانی احتمالی در خاک عراق را پوشش میدهد، پس در عمل بخشی جدانشدنی از فرایند ثبتنام محسوب میشود.
اگر هنوز گذرنامه نگرفتهام، میتوانم ثبتنام کنم؟
بله، میتوانید مراحل اولیه ثبتنام در سماح را طی کنید، اما برای قطعیشدن آن و دریافت ارز اربعین، داشتن گذرنامهای با حداقل ۶ ماه اعتبار از تاریخ اعزام الزامی است. اگر گذرنامهتان نزدیک به انقضاست، بهتر است پیش از تکمیل ثبتنام برای تمدیدش اقدام کنید تا در روزهای پایانی با مشکل مواجه نشوید.
اگر ارز اربعین بگیرم ولی سفر نکنم، چه اتفاقی میافتد؟
باید طبق تعهدی که هنگام خرید امضا کردهاید، دینار خریداریشده را تا مهلت اعلامی به بانک فروشنده پس بدهید. بازگشت این ارز با نرخ خرید مرکز مبادله ارز و طلای ایران محاسبه میشود که معمولاً پایینتر از نرخ خریدتان است، پس بهتر است ارز را نزدیک به تاریخ قطعی سفرتان تهیه کنید.
آیا میتوان بهجای دینار، دلار یا ارز دیگری دریافت کرد؟
خیر، بر اساس دستورالعمل امسال، ارز اربعین فقط در قالب اسکناس دینار عراق عرضه میشود و امکان دریافت آن به دلار یا هر ارز دیگری وجود ندارد. این محدودیت بهطور مشخص از سوی بانک مرکزی برای سال ۱۴۰۵ اعلام شده تا این ارز از هدف اصلیاش منحرف نشود.
